Το πρώτο χιόνι

Το πρώτο χιόνι έπεσε χτες τη νύχτα. Καλή αρχή! Ελπίζω να μην είναι ο χειμώνας τόσο βαρύς όσο ο περσινός-αν και μου λένε πως ο περσινός δεν ήταν ιδιαίτερα βαρύς, οπότε φαντάζομαι τι μπορεί να είναι ο βαρύς χειμώνας!

Κατά τα άλλα, τα μαθήματα συνεχίζονται, αν και ακόμα δεν έχουν σταλεί στο Πανεπιστήμιο τα χρήματα που προβλέπονταν από τη συμφωνία με το ΥΠΕΠΘ. Υπομονετικοί οι υπεύθυνοι του Πανεπιστημίου-ευτυχώς, γιατί αλλιώς θα έπρεπε να ψάχνω αίθουσα για να διδάσκω. Ελπίζω σύντομα να λυθεί η εκκρεμότητα!

Αρχή σχολικού έτους-με προβλήματα

Μετά από πολύ καιρό,  νέα εγγραφή. Ο καιρός αρκετά καλός, ακόμα μέρες με ηλιοφάνεια εδώ. Όσο για τη διδασκαλία φέτος; Αφού πήραν πτυχίο τον Ιούνιο οι πρώτες τελειόφοιτες(απόφοιτες πια) του τμήματος Λιθουανικής φιλολογίας και Νέας Ελληνικής γλώσσας, οι νέες, πρωτοετείς φοιτήτριες, διδάσκονται από την κ. Kristina Svareviciute(για την οποία έχω μιλήσει σε προηγούμενη εγγραφή).

Όσο για μένα, διδάσκω Λιθουανούς που επιθυμούν να μάθουν την ελληνική γλώσσα. Πρόκειται για ανθρώπους κάθε ηλικίας, αφού υπάρχουν νέοι από 18 ετών, μέχρι άνθρωποι 55 ή 60 ετών.

Διδάσκω σε αίθουσα που μου παραχωρεί το πανεπιστήμιο. Ευτυχώς που υπάρχει ο πρέσβης! Διότι, όπως έγραψα πριν από καιρό, υπήρξε μια συμφωνία να επιχορηγείται το πανεπιστήμιο από την Ελλάδα με ένα ετήσιο ποσό. Ωστόσο, σχεδόν ένα χρόνο μετά, η συμφωνία έμεινε στα λόγια-διότι, ως γνωστόν, το ελληνικό υπουργείο παιδείας έχει πολλές υποχρεώσεις-σιγά μην ασχοληθεί σοβαρά με την υποστήριξη της ελληνόγλωσσης εκπαίδευσης σε μια χώρα!!! Έτσι, λίγο έλειψε να μην έχω αίθουσα για να διδάσκω. Ευτυχώς, παρενέβη ο πρέσβης. Και διαβεβαίωσε το πανεπιστήμιο ότι θα υπάρξει ενίσχυση από το υπουργείο Εξωτερικών. Και το πανεπιστήμιο έδειξε καλή διάθεση. Όσο για το υπουργείο παιδείας; Ούτε φωνή, ούτε ακρόαση!!!

Θα τα λέμε συχνότερα από δω και πέρα. Δυο φωτογραφίες: Ο σιδηροδρομικός σταθμός του Βίλνιους το βράδυ και ένα δρομάκι στην παλιά πόλη.

Ο Ελύτης με τα μάτια μιας Λιθουανής φοιτήτριας-2

Πριν λίγο καιρό, είχα δημοσιεύσει, με τη σύμφωνη γνώμη της, την ανάλυση μιας φοιτήτριας, της Gabriele, στο “Προφητικόν” του Ελύτη. Ακόμα μια φοιτήτρια, η Ruta, συμφώνησε στη δημοσίευση της δικής της ανάλυσης στο ίδιο απόσπασμα. Ιδού, λοιπόν, ακόμα μια ενδιαφέρουσα ανάλυση:

Άξιον Εστί

Τα Πάθη. Ανάγνωσμα έκτο. Προφητικόν

Ανάλυση   Ruta Bendikaite

 

 

            Το Άξιον Εστί αποτελείται απο τρία βασικά μέρη: η Γένεσις, τα Πάθη και το Δοξαστικόν. Τα Πάθη είναι μάλλον το σημαντικότερο μέρος στο ποίημα. Εδώ το θεμέλιο είναι τα μαρτύρια του Χριστού στις τελευταίες μέρες στη ζωή του. Οι ψαλμοί, οι ώδες και τα αναγνώσματα αποτελούν αυτό το δεύτερο μέρος.

Έκτο ανάγνωσμα, Το Προφητικόν, είναι ένα απο τα σημαντικότερα, είναι σαν ιδιαίτερος μετασχηματισμός του παλαιού κόσμου σε νέο. Όλο το Προφητικόν χωρίζεται σε δύο μέρη: η πτώση  και η οραματική αναγγελία της νέας εποχής. Τα αντίθετα, όπως σε όλη ποίηση του Ελύτη, ενώνονται και τελικά ο κόσμος γίνεται νέος. Σε όλο τον Προφητικόν το κύριο ρόλο έχει ο κεντρικός ήρωας, ο ποιητής, ο άνθρωπος. Είναι φανερό σε όλο το Άξιον Εστί και σε αυτό ανάγνωσμα συγκεκριμένα ότι ο ποιητής μάχεται με στόχο να λυτρώσει τον κόσμο από το κακό. Την απάντηση στο ερώτημα ποιος είναι ο ποιητής δίνει ο ίδιος μέσα στο πρώτο τραγούδι των Παθών: “ΙΔΟΥ εγώ λοιπόν/ ο πλασμένος για τις μικρές Κόρες και τα νησιά του Αιγαίου/ ο εραστής του σκιρτήματος των ζαρκαδιών/ και μύστης των φύλλων της ελιάς/ ο ηλιοπότης και ακριδοκτόνος.”. Ο ήρωας μιλάει στο πρώτο πρόσωπο, είναι προφήτης, σαν ένας δημιουργός και αποτελεί την πρώτη αφηγηματική γραμμή. Στο πρώτο παράγραφο ο ποιητής βλέπει τον καταστραμμένο κόσμο, κυριαρχεί απόλυτη απαισιοδοξία. Μυστική είναι μια φωνή που συνδιαλέγεται με τον ήρωα και βρίσκεται έξω από αυτόν. Ενδέχεται πως είναι ο βαθύτερος εαυτός του αλλά και ένας άλλος.

Η δυσπιστία και η εχθρότητα της κοινότητας αποτελείται από τον προφητικό λόγο του ποιητή. Ο ποιητής άλλοτε ταυτίζεται με την φυλή και την εκφράζει, γίνεται ένα μοναδικό άτομο. Δηλαδή, ακόμα και η αμαρτία γίνεται τόπος συνάντησης των ανθρώπων. Η εποχή είναι δύσκολη για το έθνος: η εμπειρία του πολέμου, η Ελλάδα του 1940, της Κατοχής, της Αντίστασης και του Εμφυλίου πολέμου αλλά ο ποιητής συγκεκριμένα δεν εκφράζει αυτό. Δεν λέει για συγκεκριμένο πόλεμο, μιλάει για όλους πολέμους από την αρχή που έγινε και γίνεται τώρα στην Ελλάδα γιατί ο χρόνος για τον Ελύτη  διαρκής, ατέλειωτος. Έτσι ο ποιητής εκφράζει κοινωνικές, συλλογικές εμπειρίες.  Ο πόλεμος σαν γεγονός για τον ποιητή είναι η αμαρτία (πόνος, αγωνία, φόβος, θλίψη, θάνατος, θυσία, αδικία…). Ο Ελύτης κρίνει εν μέρει την Εκκλησία γιατί σε όλους τους αιώνες η θρησκεία υποστήριζε τον πόλεμο: “Χρόνους πολλούς μετά την Αμαρτία που την είπανε Αρετή μέσα στις εκκλησίες και την ευλόγησαν.”. Στην ιστορία υπάρχουν πολλά παραδείγματα όταν η εκκλησία οργάνωσε τους πολέμους (πόλεμοι για να βαπτίσει τους άλλους, σταυροφορία). 

Αλλά ο ποιητής κρίνει και τον άνθρωπο: “Λείψανα παλιών άστρων και γωνιές αραχνιασμένες τ` ουρανού σαρώνοντας η καταιγίδα που θα γεννήσει ο νους του ανθρώπου.” Λέει ότι ο νους του ανθρώπου θα σαρώσει όλο τον κόσμο. Έτσι όλο το σύμπαν θα πληρώσει για τα έργα των αρχαίων κυβερνητών. Ο ποιητής μιλάει όχι για τους κυβερνήτες της αρχαίας Ελλάδας αλλά για όλους κυβερνήτες γιατί όπως σημείωσα πιο πάνω ο χρόνος για τον Ελύτη είναι διαρκής, ατέλειωτος και εδώ μιλάει για την αποκάλυψη του κόσμου όταν οι σημερινοί κυβερνήτες θα είναι αρχαίοι. Αυτό το κομμάτι συνιστά μια ανθρωπολογική προφητεία – και αυτή η προφητεία είναι πολύ πειστική – το αίμα των φονιάδων ξεπληρώνεται: “…καιρός να λάβουνε τα όνειρα εκδίκηση.” Σημαντικό σύμβολο εδώ έχει το φως και ο ήλιος: “…και το σανίδωμα θα υποχωρήσει απο την πίεση τη μεγάλη του ηλίου.”. Η ποίηση του Ελύτη έχει σημαντική σχέση με τον όρο της  διαφάνειας που είναι η καθαρότητα, μπορούμε να πούμε σαν φως. Το φως επίσης έχει σχέση με την ορθόδοξη παράδοση, το στέφανο φωτός, το χάρισμα  της αγιότητας.

Ο ποιητής θρηνεί πραγματικά για τη ζωή του ανθρώπου που επιλέγει τη σύγκρουση. Αυτή η στάση του ανθρώπου ταυτίζεται με το ζήτημα της εξουσίας για τον Ελύτη. Η εξουσία αυτή είναι η δικτατορία (κυβερνήτες, αυτοκράτορες, στρατηγοί). Η ελευθερία του δικαίου συνδυάζεται με το τέλος της ιστορίας, όπως την γνωρίζεται σήμερα γιατί η πορεία κίνησης πολιτικών γεγονότων σκοπεύουν να επιβάλλουν την εξουσία του ανθρώπου πάνω στον άνθρωπο. Γι αυτό ο Ελύτης καταδικάζει όλα τα πολιτικά συστήματα: “Και κρυφά θα μετρήσουν την ανθρώπινη πραμάτεια τους οι Κυβερνήτες, κηρύσσοντας πολέμους. Όπου θα χορτασθούνε ο Χωροφύλακας και ο Στρατοδίκης”. Ο Χωροφύλακας και ο Στρατοδίκης είναι υπεύθυνοι για όλα τα κακά στους πολέμους και ο ποιητής μιλάει αρνητικά γι αυτούς. Ο λόγος του έρχεται ως τιμωρία: “Βλέπω τους Στρατοδίκες να καίνε σαν κεριά, στο μεγάλο τραπέζι της Αναστάσεως. Βλέπω τους Χωροφυλάκους να προσφέρουν το αίμα τους, θυσία στην καθαρότητα των ουρανών”. Πάλι ο Ελύτης μιλάει για την καθαρότητα σαν διαφάνεια. Πρέπει να επικρατήσει, να διαλυθούν τα σύννεφα του σκοταδισμού και του μίσους, μόνο έτσι θα φανεί το φώς, ο ήλιος που αποκαλύψει την ομορφιά της ζωής. Με άλλα λόγια, ο ποιητής λέει πως ο άνθρωπος πρέπει να κάνει την θυσία στην διαφάνεια. Για να αποκτήσει αυτή την καθαρότητα πρέπει όλο το σύμπαν να μάχεται, ακόμα και η φύση: “Βλέπω τη διαρκή επανάσταση φυτών και λουλουδιών”. Η φύση για τον Ελύτη έχει μεγάλη σημασία. Συνήθως σε όλη ποίηση του Ελύτη ο άνθρωπος είναι ένα με την φύση, όχι σε αντίθεση, εχθρότητα με αυτήν.

Ακόμα και το ερωτικό στοιχείο ως βασικός προσδιοριστικός παράγοντας στο Προφητικόν έχει μεγάλη σημασία. Ο έρωτας είναι αρχή και τέλος του σύμπαντος. Γι αυτό οι κανονιοφόροι του έρωτα στη δεύτερη παράγραφο συμβολίζει το τέλος του παλαιού κόσμου και κάτι καινούριο που περιμένει στο μέλλον. Ο έρωτας είναι συνήθως μια απελευθερωτική και λυτρωτική δύναμη. Δεν υπάρχει αντίθεση, ο θάνατος και έρωτας ενώνονται και γίνονται ένα. Ο ποιητής φτάνει στην αντίληψη ότι πέρα από την ζωή υπάρχει ο θάνατος, πέρα από τον πόνο – η χαρά και αντιστρόφως. Η αγιότητα των αισθήσεων είναι μια νέα σχέση ανάμεσα στον άνθρωπο και το αντικείμενο και τελικά αυτές οι αισθήσεις δημιουργούν τον καινούριο κόσμο. Στο τέλος του Προφητικού βρισκόμαστε μπροστά σε μια ερωτική σκηνή – εικόνα: “Και πάλι θα λατρέψει τη γυναίκα και θα την πλαγιάσει πάνου στα χόρτα καθώς που ετάχθη. Και θα λάβουνε τα όνειρα εκδίκηση, κα θα σπείρουνε γενεές στους αιώνες των αιώνων!”. Εδώ ακριβώς ο ερωτισμός και η αγάπη έχουν οντολογική αξία, αλλά αγάπη δεν είναι πλατωνική, είναι η αγάπη που δημιουργήθηκε απο τον άντρα και γυναίκα. Είναι ένστικτο που δημιουργεί τον καινούριο κόσμο. Αυτή η σκηνή είναι υποδήλωση στο βιβλίο της Παλαιάς Διαθήκης, συγκεκριμένα στη σκηνή όταν ο Θεός δημιούργησε τον κόσμο, τον παράδεισο  και δύο ανθρώπους, τον άντρα και την γυναίκα. Ο ποιητής θέλει να δημιουργήσει καινούριο κόσμο, ένα παράδεισο, νέα τάξη πραγμάτων, ένα αχρονικό τώρα, όπου εκπληρώνονται πόθοι και οδηγούν σε θετικές εμπειρίες. Δεν υπάρχει αμαρτία και τιμωρία, δεν υπάρχουν Νόμοι, περιορισμοί αλλά απόλυτη ελευθερία. Φαίνεται πια ο παράδεισος του ανθρώπου, για να γίνει αυτός ο επίγειος παράδεισος πρέπει να καταστρέψει τον παλαιό κόσμο, τους παλαιούς νόμους και άλλες δεσμεύσεις.

Τελικά εκπληρώνεται η αποστολή, ο ποιητής προβαίνει σε σωτηρία – μετασχηματισμό του κακού στο καλό, του ονείρου στην πραγματικότητα, στην φρίκη του παρόντος το όραμα ενός νέου θαυμάσιου κόσμου. Το ποιητικό υποκείμενο – πρωταγωνιστής (ο εξόριστος ποιητής) ως προφήτης τελικά εκπληρώνει με επιτυχία την εντολή του και παρουσία του δεν είναι πια απαραίτητη, γιατί αυτός ο ίδιος ανήκει στο παλαιό κόσμο: “Τότε, μην έχοντας άλλη εξορία, που να θρηνήσει ο Ποιητής, την υγεία της καταιγίδας από τ` ανοιχτά στήθη του αδειάζοντας, θα γυρίσει για να σταθεί στα ωραία μέσα ερείπια”. Εδώ ο ποιητής εγκαταλείπει παντελώς τον εαυτό του και προσφέρει την θυσία του.

Το Προφητικόν συμβολίζει τα Πάθη: την Σταύρωση, τον Θάνατο και την Ανάσταση. Μπορούμε να πούμε ότι εδώ σταυρώνεται ο κόσμος, μετά πεθαίνει και τέλος γίνεται η ανάσταση του καινούριου κόσμου. Ακόμα και η ένωση των αντιθέτων κυριαρχεί στον όλο τον Προφητικόν: του πάνω με τα κάτω, του ουρανού με την γη, της ύλης με το πνεύμα και τελικά του ανθρώπου με τον Θεό. Έτσι, στο τέλος κυριαρχεί η απόλυτη αισιοδοξία.

 

Ο Ελύτης με τα μάτια μιας Λιθουανής φοιτήτριας

Όπως έγραψα σε προηγούμενη εγγραφή, οι τελειόφοιτες του τμήματος Λιθουανικής Φιλολογίας και Νέας Ελληνικής Γλώσσας, είχαν σαν εργασία την ανάλυση του “Προφητικόν” από τα “Πάθη” του “Άξιον Εστί”. Αυτό που θα διαβάσετε, είναι η ανάλυση της Giedre Gabriele, μιας από τις 17 πρώτες πτυχιούχες του τμήματος. Με την άδειά της, δημοσιεύω την εργασία της. Πριν αρχίσετε την ανάγνωση, παρακαλώ να θυμάστε πως πρόκειται για Λιθουανή φοιτήτρια και καθολική στο θρήσκευμα(άρα, χρειάστηκε να ψάξει πολύ για να κατανοήσει τους συμβολισμούς από το ορθόδοξο λειτουργικό). Μια ενδιαφέρουσα ανάλυση. Καλή ανάγνωση!

Οδυσσέας Ελύτης (2η Νοεμβρίου 1911 – 18 Μαρτίου 1996)

Άξιον Εστί (1959)

ΤΑ ΠΑΘΗ

ΑΝΑΓΝΩΣΜΑ ΕΚΤΟ

ΠΡΟΦΗΤΙΚΟΝ

Ο Οδυσσέας Ελύτης (ή Οδυσσέας Αλεπουδέλης) γεννήθηκε στο Ηράκλειο της Κρήτης το 1911, και είναι ένας από τους κορυφαίους και πιο πολυμεταφρασμένους ποιητές της Ελλάδας. Τα πρώτα του γραπτά δημοσιεύτηκαν όταν ήταν 13 χρονών. Όλοι τη ζωή του ασχολήθηκε με την ποίηση και τις μεταφράσεις. Το 1979 πήρε το Νόμπελ για τα έργα του.

To περισσότερο γνωστό του έργο – το ,, Άξιον Εστί”, έχει μελοποιηθεί στο ορατόριο ,, Άξιον Εστί” του Μίκη Θεοδωράκη. Κατά την διάρκεια του Δεύτερου Παγκόσμιου πολέμου, όταν το 1940 οι Ιταλοί έκαναν εισβολή στην Ελλάδα , ο ποιητής βρέθηκε στη ζώνη του πυρός. Τότε ήταν 19 χρονών είχε μια ειρηνική ζωή, δεν έχει ξανακούσει κανόνες και ήξερε τον πόλεμο μόνο θεωρητικά. Μετά τον Δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο ο Ελύτης παίρνει τη αφορμή από το πραγματικό γεγονός της ζωής του και με τον τρόπο μεταφορικό περιγράφει τις εμπειρίες του. Το ποίημα κυκλοφόρησε το 1959, του πήρε σχεδόν δέκα χρόνια για να το ολοκληρώσει. Το έργο είναι ένας πολύ καλά φτιαγμένος συνδυασμός ιστορίας και μύθου, γεμάτο από πολιτισμικά στοιχεία τα οποία προκύπτουν όχι μόνο από το περιεχόμενό του αλλά και από τους εκφραστικούς τρόπους και σχήματα της ελληνικής παράδοσης. Επίσης, όλη δομή του έργου μας κάνει να σκεφτόμαστε την Παλιά Διαθήκη και την Καινή Διαθήκη και τους σημαντικότερους συμβολισμούς της ορθόδοξης θρησκείας . Για τον Ελύτη το λειτουργικό ύφος και οι συμβολισμοί είναι ένας τρόπος να μεταδώσει τις αισθήσεις και τις εμπειρίες του. Επίσης, οι ιδέες που είναι σημαντικές ξαναλέγονται μερικές φορές με διαφορετικές μορφές κατά την διάρκεια του «Άξιον Εστί». Για μας θα είναι σημαντικό να θυμηθούμε την ιδέα ότι ο καθένας έχει τα δικά του όπλα ,, ο καθείς και τα όπλα του είπα”. Από την απόφαση του ανθρώπου, ποια όπλα θα επιλέξει: αυτά που φέρνουν το φως ή αυτά που φέρνουν σκοτάδι, εξαρτάται και το μέλλον του.

Η ονομασία του έργου είναι ο πρώτος συμβολισμός που συναντάμε και οπωσδήποτε πρέπει να το αναλύσουμε. Με τον όρο ,,Άξιον Εστί” αναφερόμαστε στην εικόνα της Παναγίας, της ,,εφέστιας προστάτιδας”, που βρίσκεται στον Άγιο Όρος. Το «Άξιον Εστί»’ χωρίζεται σε τρία μέρη.  Το πρώτο μέρος τιτλοφορείται όπως το πρώτο βιβλίο  της Αγίας Γραφής ,,η Γένεση”(στην παλαιά διαθήκη, το βιβλίο  περιέχει την αρχή του κόσμου, τις γενεαλογίες των πρώτων ανθρώπων και την αρχή του ισραηλιτικού λαού. Το δεύτερο μέρος του «Άξιον Εστί» λέγεται «Τα Πάθη». Έτσι, στην Καινή Διαθήκη ονομάζονται οι τελευταίες μέρες της ζωής του Χριστού, από την είσοδο στα Ιεροσόλυμα μέχρι τη σταύρωση και την Ανάσταση. Και το τρίτο ,το «Δοξαστικόν» – είναι η ονομασία ενός θρησκευτικού ύμνου «δοξαστικόν Αναστάσεως» που δοξάζει τον Χριστό και την Ανάστασή του. Οι ονομασίες αυτόν των κομματιών στο ,,Άξιον Εστί” δεν είναι καθόλου τυχαίες και βοηθάει στον ποιητή να βάλει ένα θεμέλιο στον οποίο, σαν να είναι ένα σπίτι, χτίζει την δική του ιστορία.

«Τα Πάθη» χωρίζονται στους ψαλμούς και τις ωδές. Οι ψαλμοί στο θεματικό επίπεδο αφορούν όλους τους λαούς και οι ωδές μόνο την Ελλάδα. Επίσης, οι ωδές είναι γραμμένες με ομοιοκαταληξία και σημειώνονται με μικρά γράμματα της αλφαβήτου. Εκτός από τους ψαλμούς και τις ωδές «τα Πάθη» περιέχουν και έξι αναγνώσματα – πεζά κείμενα. Οι ψαλμοί και οι ωδές αντιπροσωπεύουν το ποιητικό στοιχείο και τα αναγνώσματα λειτουργούν σαν προφητείες και άλλοτε περιγραφές μιας πραγματικής πορείας. Με το «Προφητικόν», ένα από τα πεζά κείμενα, τελειώνει ο Ελύτης «τα Πάθη». Από την ονομασία καταλαβαίνουμε ότι θα διαβάσουμε μια προφητεία για κάτι που πρόκειται να γίνει στο μέλλον. Από πρώτη ματιά είναι μια εντελώς απαισιόδοξη προφητεία και μόνο στο τέλος εμφανίζεται λίγη αισιοδοξία. Στην πρώτη πρόταση του Προφητικόν σε μας μιλάει ένας αλαφροίσκιωτος άνθρωπος που ξέρει και μπορεί να δει περισσότερα πράγματα και να βλέπει το μέλλον και τρόπους πως μπορούμε να το αλλάξουμε με τις συγκεκριμένες πράξεις μας. Ο χρόνος για τον Ελύτη σε όλο το έργο του είναι χωρίς όρια γι’ αυτό δεν ξέρουμε σε ποιο αιώνα πρόκειται να πραγματοποιηθεί η πρόβλεψη αυτή. Τις δύο λέξεις: την «Αμαρτία» και την «Αρετή» – ο ποιητής ξεχωρίζει από τις άλλες με τα κεφαλαία γράμματα γιατί θέλει να πει πιο έντονα, τι θεωρούσε την μεγαλύτερη αμαρτία στον κόσμο – τον κάθε πόλεμο. Όλοι οι πόλεμοι ευλογήθηκαν από την εκκλησία αφού όλοι οι ιερείς της κάθε χώρας έκαναν προσευχές για να νικήσει ο δικός τους στρατός. Αυτοί που πολεμούνται, βάζουν τον Θεό στην άκρη και τον θεωρούν ως ένα θεατή, γι΄ αυτό ο πόλεμους δεν είναι απλώς μια αμαρτία αλλά και προσβολή του Θεού. Η δεύτερη πρόταση του κειμένου μιλάει για μια καταιγίδα του ανθρώπινου νου η οποία θα σαρώσει «τα λείψανα άστρων και γωνιές αραχνιασμένες». Από αυτή και την επόμενη πρόταση καταλαβαίνουμε ότι η αιτία του τέλους του κόσμου και του σύμπαντος μας όταν «των Κυβερνητών τα έργα πληρώνοντας η Χτίσις, θα φρίξει», θα εξαρτηθεί από κάποιες συγκεκριμένες πράξεις του ανθρώπου που ήδη έχουν γίνει . Ακολουθεί μια εικόνα της ταραχής στον Άδη, η οποία μας δημιουργεί την αίσθηση του χάους. Η υποχώρηση του σανιδώματος του ηλίου μας οδηγεί στην ακόμα μεγαλύτερη αίσθηση της απαισιοδοξίας. Ο ήλιος θα κρατήσει τις αχτίδες και εκεί, που θα σκοτεινιάσει πρώτα, θα είναι σημάδι ότι ήρθε ο «καιρός να λάβουνε τα όνειρα εκδίκηση». Σε όλη την Βιβλικοπατερική παράδοση λέγεται ότι την μέρα που θα έρθει στον κόσμο το σκοτάδι θα είναι η μέρα της Δευτέρας Παρουσίας, πότε ο Χριστός πάλι θα έρθει στον κόσμο για να κρίνει τους ανθρώπους και θα παίρνουν μέρος όλα τα εσχατολογικά γεγονότα: οι πεθαμένοι θα ξαναζωντανέψουν, καλοί άνθρωποι θα πάνε στον παράδεισο και άλλοι στον κόλαση, – ο καθένας με βάση το τι καλό ή τι κακό έχει κάνει στην ζωή του. Όταν θα έρθει αυτή η μέρα αυτοί που υπέφεραν από τον πόλεμο, δεν ήθελαν να είναι μέσα του, θα πάρουν αυτό που είχε χάσει: την ειρήνη, αγάπη, ευκαιρία να έχει οικογένεια και όλα που τους έλειπε για να ζούνε μια ολοκληρωμένη ζωή, χωρίς πόλεμο. Και αντίθετα – εκείνοι οι οποίοι ήταν η αιτία του πολέμου θα πάρουν και την δικά τους βάσανα, ή αλλιώς, ό καιρός θα παίρνει την δικαιοσύνη. Στη συνέχεια έχουμε έναν διάλογο ανάμεσα τον «εξόριστο ποιητή» και των ήλιο που κρατάει τις αχτίδες του. Αυτός πρέπει να απαντήσει στην ερώτηση «στον δικό σου αιώνα τι βλέπεις;» – είναι πολύ σημαντικό ότι ο εξόριστος ποιητής πρέπει να πει τι βλέπει τώρα όχι στον μελλοντικό αιώνα. Και έτσι μας φέρνει πιο κοντά σ’ αυτό που μόλις φαινόταν ως μια πρόβλεψη – από τον μέλλον γυρίζουμε στο παρόν. Με τις απαντήσεις του λέει ότι βλέπει τα έθνη «άλλοτες αλαζονικά, παραδομένα στη σφήκα», με άλλα λόγια, τα έθνη, τα οποία ακόμα έχουν τις δυνάμεις αλλά μήπως δεν έχουν κίνητρο που τους βοηθούσε να αντιστέκονται σε κάποιον που τους πληγώνει ή θέλει τον θάνατό τους. Επίσης ο εξόριστος ποιητής βλέπει τα πελέκια που σκίζουν στον αέρα «προτομές Αυτοκρατόρων και Στρατηγών» . Καταλαβαίνουμε ότι αυτά τα πελέκια δεν μπορούν να κάνουν τίποτα, κι όλες οι προσπάθειες είναι μάταιες. Οι έμποροι που σκύβοντας μαζεύουν το κέρδος των δικών τους πτωμάτων. Ο πόλεμος μπορεί να είναι ένα παράδειγμα εμπορίου που πάντα κάποιος έχει κέρδος αλλά εκείνη την στιγμή που γίνεται ο πόλεμος αυτό δεν είναι φανερό. Ο εξόριστος ποιητής επίσης βλέπει την αλληλουχία πως όλα έχουν κρυφά νοήματα και όλα ενώνονται με κρυφά νοήματα. Τα έθνη, τα πελέκια, οι έμποροι και τα πτώματά τους. Για να πάρουν τα όνειρα εκδίκηση πρέπει μην υπάρχει κέρδος που έρχεται από κακές πράξεις. Τα πράγματα που φαίνονται από πρώτη ματιά να μην έχουν καμία σχέση μας δημιουργούν μια εικόνα στην οποία βλέπουμε λαούς που δεν είναι ελεύθεροι και δεν μπορούν να αντισταθούν και γι αυτό υποφέρουν. Ψηλά, στους αιθέρες βλέπει και «το Ερεχθείο των Πουλιών». Βάζοντας στο κείμενο το πολύ γνωστό ναό, το Ερεχθείο, που βρίσκεται στη βόρεια πλευρά του βράχου της Ακρόπολης ο ποιητής μάλλον θέλει να δείξει ακόμη μια απαισιόδοξη πραγματικότητα: το μέρος που κάποτε δοξάστηκαν οι θεοί, τώρα ακόμα είναι ψηλά αλλά ξεχασμένο και μόνο τα πουλιά ξαποσταίνουν στο αέτωμα του κτιρίου. Θεοί όπως και κάθε ελπίδα βρίσκονται κάπου ψηλά, μακριά από τους ανθρώπους και την πραγματικότητα.

Τώρα μας φαίνεται ότι έχουμε τα όλα και ότι η αποκάλυψη είναι κάτι ξαφνικό. Πριν να εξαφανιστούν όλα «θα περάσουν γενεές το αλέτρι τους πάνω στη στέρφα γης». Δεν σκεφτόμαστε ότι ο κόσμος καταστρέφεται σιγά σιγά. Πάλι συναντάμε τους Κυβερνήτες και καταλαβαίνουμε ότι οι πράξεις που μας οδηγούν στο τέλος του κόσμου σχετίζονται με τον πόλεμο. Είναι οι άνθρωποι που για το κέρδος ξεχνάνε την ηθική και τον εαυτό τους κηρύσσοντας πολέμους. Χρυσάφι είναι το πλούτος, αλλά εδώ Χωροφύλακας και Στρατοδίκης, αυτοί από τους οποίους εξαρτάται η τάξη κατά την διάρκεια του πολέμου, αφήνουν το χρυσάφι στους αφανείς: στους απλούς ανθρώπους που πολεμάνε, σκοτώνονται, και τους οποίους κανείς δε ξέρει. Γι αυτό αυτήν την λέξη χρησιμοποιεί μεταφορικά. Το Χρυσάφι θα είναι μιστός των αφανών ανθρώπων και η ύβρις τους. Με αυτή την λέξη η οποία στα αρχαία χρόνια σήμαινε την προσβολή του θείου νόμου, επαναλαμβάνεται η ιδέα ότι πόλεμος στα μάτια του Θεού είναι μια από τις μεγαλύτερες μαρτυρίες που μπορεί να γίνει γιατί καταστρέφονται ζωές και δεν υπάρχει και κάποιοι παίρνουν κέρδος από την δυστυχία των άλλων. Για τον Χωροφύλακα και τον Στρατοδίκη μιλάει καταδικαστικά γιατί αυτοί παίρνουν τις αποφάσεις με βάση μόνο το δίκαιο του πολέμου. Γι αυτό δεν θα έχουνε καλό τέλος και δεν θα γλυτώσουν από την δικαιοσύνη. Στον πόλεμο δεν υπάρχουν νικητές. Και αν αυτός που θεωρηθεί νικητής και θα τπν ραίνουν με λουλούδια, «θα ζει στην οσμή των πτωμάτων». Του νικητή είναι ανοιχτός ο τάφος και από εκεί ακούμε μια κραυγή των νεκρών που οι ψυχές τους δεν μπορούν να ηρεμήσουν. «Του λάκκου σιμά του το στόμα, το σκοτάδι, θ’ ανοίγει στα μέτρα του κράζοντας» – η άβυσσος πλησιάζει τον εξόριστο ποιητή, ξαναρωτώντας «εξόριστε Ποιητή, στον αιώνα σου, λέγε τι βλέπεις;». Και ο ποιητής απαντάει ότι βλέπει την ημέρα της δικαιοσύνης, όταν θα υποφέρουν αυτοί που φταίνε, όταν ,,οι Στρατοδίκες θα καίνε σαν κεριά” και βλέπει τους Χωροφύλακες να δίνουν το  αίμα για τη καθαρότητα των ουρανών. Αυτοί μόνοι τους δίνουν το αίμα τους για να γίνουν αγνοί, χωρίς αμαρτίες. Ο ποιητής πάλι μας μεταφέρει στο μέλλον. Αλλά αυτή τη φορά βλέπουμε αλλιώτικο σενάριο. Με την απαισιόδοξη αρχή: «Η Χτίσις θα φρίξει πληρώνοντας τα έργα των αρχαίων Κυβερνητών» Η Ταραχή, το σανίδωμα θα έρθει στο πληγωμένο κόσμο. Στον οποίο οι νέοι θα στενάξουν γιατί πάντα οι νέοι δίνουν το κίνητρο για αλλαγές. Μόνο οι τρόποι με τους οποίους τους εκτείνουν είναι χαοτική και παρορμητική. Και γι’ αυτό «θα’ ρθουνε χρόνια χλωμά και αδύναμα μέσα στη γάζα» – στην Γη που ήδη είναι πληγωμένη. Αλλά μήπως αυτά τα χλωμά χρόνια και θα είναι το κίνητρο που χρειαζόμαστε γιατί μετά τα σκοτάδι πάντα έρχεται το φως. «Και θα έχει καθένας τα λίγα γραμμάρια της ευτυχίας», αλλά και με λίγη ευτυχία μέσα σου μπορείς να σκεφτεί ότι είναι ελεύθερος και αυτό που έχει, είναι ο, τι μπορεί να έχει. Αυτά τα ωραία ερείπια μέσα σου και θα είναι τα ερείπια της ευτυχίας. Και στον ποιητή ο οποίος θα γίνει ξαφνικά ελεύθερος, θα χάσει τις δυνάμεις που τον κράτησαν μέχρι τώρα και θα ζει με αυτό που έμεινε. Την κατεστραμμένη ευτυχία και τις αναμνήσεις τις οποίες κανένας δεν μπορεί από τον πάρει. Στη τελευταία στροφή ένας μεγάλος συμβολισμός είναι η γυναίκα. Αυτός ο συμβολισμός μας θυμίζει τους πρωτόπλαστους από την Παλαιά Διαθήκη. Βάση της θρησκείας οι πρώτοι άνθρωποι η γυναίκα βγήκε από τον άνδρα και ήταν τα τελειότερα δημιουργήματα του Θεού. Η γυναίκα σαν αχτίδα του ήλιου να βγει – θα γυρίσει στον κόσμο το φως σαν μια ελπίδα, ισορροπία, και αγάπη. Όλα θα συνεχίζουν για πάντα – θα ζωντανέψει η φύση και ο κόσμος δεν θα καταστρέφεται ποια , αλλά συνέχεια θα ανακαινίζεται, όπως κι ο άνθρωπος ο οποίος δεν αφανίζεται, αλλά θα μεταμορφώνεται και πάει προς το καλύτερο.

 Το «Προφητικόν» σημασιολογικά μπορούμε να χωρίσουμε σε τρία μέρη. Το πρώτο μέρος μας φέρνει στις τελευταίες στιγμές της ύπαρξης του κόσμου και τις περιγράφει. Ξαφνικά έρχεται στον κόσμο το σκοτάδι και ο ποιητής μας γνωρίζει τις ιδέες του. Το δεύτερο – μας εξηγεί τους λόγους της καταστροφής. Το σκοτάδι και ο άβυσσος τον πλησιάζει και φαίνεται να είναι πολύ κοντά. Στο τελευταίο παράγραφο φαίνεται ότι η προφητεία είναι τόσο κοντά μας και ήδη έχει αρχίσει να γίνεται πραγματικότητα. Αλλά ξαφνικά βρίσκεται μια ελπίδα ότι όλα ακόμα μπορούν να σωθούν. Έτσι ο ποιητής παίζει με την αίσθηση ισορροπίας. Μετά κάποια στιγμή φαίνεται να μην υπάρχει καμία ελπίδα, την άλλη μας δίνει κάτι για να έχουμε αρμονία. Στο κείμενο αυτή η αρμονία θα πραγματοποιηθεί αν θα πάρουνε τα όνειρα εκδίκηση τώρα με τον τρόπο ειρηνικό: οι δύο τελευταίοι άνθρωποι θα δημιουργήσουν τον τέλειο κόσμο. Αυτή η ελπίδα και θα είναι το μόνο όπλο που θα έχει μείνει στον ανθρώπινο γένος.

Giedre Gabriele Paliusyte

Καλοκαίρι και έξοχες αναλύσεις

Καλοκαίρι εδώ. Ήλιος και ζέστη. Επιτέλους! Μου θυμίζει τη ζέστη της Κρήτης. Να είχε και θάλασσα! Αλλά μόνο με τον ποταμό ικανοποιούμαι προς το παρόν-μέχρι το καλοκαίρι, που ελπίζω να κατέβω στην Ελλάδα λίγες μέρες.

Στις τελειόφοιτες φοιτήτριες του τμήματος Λιθουανικής Φιλολογίας και Νέας Ελληνικής Γλώσσας, με τις οποίες ασχοληθήκαμε με την ανάλυση του “Άξιον Εστί” αυτό το διάστημα, είχα δώσει για εργασία την ανάλυση του “Προφητικόν”. Πραγματικά, έχω εντυπωσιαστεί. Θα ζητήσω την άδειά τους και, αν κάποιες συμφωνήσουν, θα δημοσιεύσω εδώ τις εργασίες τους. Έξοχες αναλύσεις σε ένα δύσκολο απόσπασμα του Ελύτη. Ελπίζω κάποιες να συμφωνήσουν-θα δούμε.

Οι πρώτες ελληνομαθείς πτυχιούχες

Σε λίγες μέρες, ξεκινά η εξεταστική περίοδος για τους τελειόφοιτους του Πανεπιστημίου. Σημαντικό γεγονός: Παίρνουν πτυχίο οι πρώτες 17 φοιτήτριες του τμήματος Λιθουανικής Φιλολογίας και Νέας Ελληνικής Γλώσσας. Ένα τμήμα που δημιουργήθηκε πριν από τέσσερα χρόνια, με πρωτοβουλία και απόφαση του Πανεπιστημίου. Και χρωστάει πολλά(όπως και η ελληνική γλώσσα και πολιτισμός) στην καθηγήτρια Κα Kristina Svareviciute. Μέχρι φέτος, δεν υπήρχε Έλληνας εκπαιδευτικός στη Λιθουανία. Η Κα Svareviciute στήριξε το τμήμα και ανέλαβε αποκλειστικά τη διδασκαλία της νεοελληνικής γλώσσας, λογοτεχνίας και πολιτισμού στις πρώτες 17 φοιτήτριες.

Από Σεπτέμβριο, θα ξεκινήσουν άλλοι πρωτοετείς φοιτητές το τμήμα. Και πάντα με την ίδια καθηγήτρια. Κάποια στιγμή, πρέπει να αναγνωρίζουμε τους ελληνομαθείς ξένους καθηγητές, που στηρίζουν και διαδίδουν τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και τον πολιτισμό μας στις χώρες τους.

Πενθήμερος χιονιάς-και “Άξιον Εστί” από εβδομάδα

Δεν ξέρω αν είναι τα τελευταία χιόνια, όπως λέει η Λιθουανική τηλεόραση, σίγουρα είναι τα περισσότερα!! Πέντε μέρες τώρα χιονίζει συνεχώς, χωρίς ούτε λεπτό διακοπή. Προσέξτε την  φωτογραφία: Από αυτό το πεζοδρόμιο πέρασα στις 10 το πρωί, την ίδια στιγμή που ειδικό μηχάνημα το καθάριζε από τα χιόνια. Ξαναπέρασα στις 1 το μεσημέρι και βλέπετε την κατάσταση: το είχε στρώσει πάλι. Φυσικά, κανένας δρόμος δεν κλείνει, συνηθισμένοι οι Λιθουανοί στα χιόνια, τα μηχανήματα κρατάνε όλους τους δρόμους (και τα πεζοδρόμια) ανοιχτούς.

Μετά την περιπέτεια της υγείας μου, τη βδομάδα αυτή αρχίζω πάλι μαθήματα-παραδόσεις στο Πανεπιστήμιο. Θα είναι ενδιαφέροντες οι προσεχείς μήνες, μέχρι τον Ιούνιο: Με τις 18 τεταρτοετείς(επί πτυχίω) φοιτήτριες του τμήματος Λιθουανικής φιλολογίας και ελληνικής γλώσσας, θα ασχοληθούμε με το “Άξιον Εστί” του Ελύτη. Νομίζω και άλλη φορά έχω πει πόσο έχω εντυπωσιαστεί από την αγάπη τους για την ελληνική λογοτεχνία.

Χιονισμένη πόλη. Και Κέντρο Ελληνικού Πολιτισμού(επιτέλους)

Μετά από μεγάλη απουσία, κυρίως λόγω μετακόμισης σε άλλο διαμέρισμα και άλλων οικογενειακών γεγονότων, πάλι εδώ. Από το ΠΑΓΩΜΕΝΟ Βίλνιους. Και, αν όσοι το διαβάσετε είστε από τη βόρεια Ελλάδα, είστε συνηθισμένοι. Αλλά για μένα, που όταν χιόνισε στα Χανιά(εννοώ μέσα στην πόλη) πριν λίγα χρόνια ήταν πρωτοφανές γεγονός, φανταστείτε πώς είμαι τώρα. Στις φωτογραφίες βλέπετε την πόλη(ή τουλάχιστον τμήματά της από τα μπαλκόνια του νέου διαμερίσματός μου). Η θερμοκρασία από -7 ως 0.

Κατά τα άλλα, εξεταστική στο Πανεπιστήμιο και άρα διακοπές μέχρι τέλη Ιανουαρίου. Και ένα θετικό για τη χώρα μας: Επισκέφτηκε το Βίλνιους η συντονίστρια εκπαίδευσης από τη Στοκχόλμη. Και συμφώνησε με το Πανεπιστήμιο στην  ίδρυση Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας και Πολιτισμού, το οποίο θα χρησιμοποιεί τους χώρους του Πανεπιστημίου. Θα αποσπαστεί και άλλος εκπαιδευτικός εδώ(ή τουλάχιστον θα προκηρυχτεί η θέση-η εκδήλωση ενδιαφέροντος εξαρτάται από το επιμίσθιο). Για όποιον με διάβαζε από παλιά, η Ελλάδα αποκτά αυτό που άλλες χώρες έχουν: ΜΟΝΙΜΟ κέντρο πολιτισμού και γλώσσας, ανεξάρτητο από τυχόν περικοπές λόγω οικονομικών προβλημάτων. Κάτι θετικό, θα συμφωνείτε.

Ελπίζω σε συχνότερες εγγραφές. Προς το παρόν, απολαύστε τις φωτογραφίες.

Εν όψει εορτών

Ζέστη τις τελευταίες μέρες. Καλά, αν μου έλεγε κάποιος πριν από λίγους μήνες πως θα θεωρούσα ζέστη θερμοκρασίες 5 ή 6 βαθμών Κελσίου, θα γελούσα! Αλλά μετά τις μέρες με τις συνεχείς χιονοπτώσεις, με λίγη βροχή και 6ο ζέστη αισθάνεσαι. Τελικά, συνηθίζει ο άνθρωπος!

Το Βίλνιους έχει στολιστεί για τα Χριστούγεννα. Επίσημα, οι εορτασμοί αρχίζουν την 1η Δεκεμβρίου. Και τα μεσάνυχτα της παραμονής, 30 Νοεμβρίου, ο ουρανός φωταγωγήθηκε από τα πυροτεχνήματα πάνω από τον καθεδρικό ναό, που σήμαναν την επίσημη έναρξη της εορταστικής περιόδου.

Στις 22 Δεκεμβρίου ξεκινούν οι εξετάσεις στο Πανεπιστήμιο. Η εξεταστική περίοδος διαρκεί ως τις 25 Ιανουαρίου. Με δέκα μέρες  διακοπές για τα Χριστούγεννα, από 24 Δεκεμβρίου μέχρι 4 Ιανουαρίου.

Οι Λιθουανοί δεν ανησυχούν για κατάρρευση του τραπεζικού τους συστήματος-δεν υπάρχει καμμία Λιθουανική τράπεζα. Ποτέ δεν υπήρχε. Παλιότερα υπήρχαν ρωσικές, τώρα όλες οι τράπεζες είναι σουηδικές ή νορβηγικές. Φυσικά υπάρχει η ανησυχία, μήπως κάποια από αυτές δεν αντέξει στην κρίση.

Φωτογραφίες από το στολισμένο Βίλνιους σύντομα. Αφού πρώτα επιδιορθωθεί η ψηφιακή μηχανή μου, μιας και μου έπεσε και σταμάτησε να λειτουργεί.

Περικοπές, κρίση, κόστος ζωής

Σημερινή είδηση: η κυβέρνηση της Λεττονίας προσέφυγε στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο ζητώντας δάνειο για να αντιμετωπίσει την κρίση. Έρχεται και η ώρα της Λιθουανίας. Και, όπως έχω ξαναγράψει, διερωτώμαι πώς θα τα βγάλουν πέρα οι Λιθουανοί και αν θα υπάρξει κοινωνική έκρηξη.

Πάντως, σε όλα τα μήκη και πλάτη της γης, σε εποχές κρίσης, οι κυβερνήσεις θεωρούν πως τα πρώτα κονδύλια πρέπει να περικόπτονται από την παιδεία και τον πολιτισμό. Τα ίδια κι εδώ: Ήδη η σχολή Κλασσικής φιλολογίας του Πανεπιστημίου έχει τεράστιο έλλειμμα, και τα προγράμματα σπουδών είναι “υπό διαμόρφωση”-σε απλά ελληνικά, να δούμε ποια προγράμματα και προσφερόμενες γλώσσες θα διασωθούν. Σίγουρα θα διασωθούν οι γλώσσες των χωρών που έχουν έρθει σε συμφωνία με το Πανεπιστήμιο και, με μικρή ετήσια επιχορήγηση, λειτουργούν Κέντρα γλώσσας και πολιτισμού τους στο Πανεπιστήμιο(π.χ. η Τουρκία).

Σχετικά με το σχόλιο του φίλου Μήτσου στην προηγούμενη εγγραφή, ουδείς(αν δεν το έχει ζήσει) δεν μπορεί να αντιληφθεί την ψυχολογία όταν ζεις σε μια χώρα με συννεφιά, χιόνι, κρύο όλη μέρα, που το να δεις ήλιο είναι σπάνιο γεγονός, που βραδιάζει από τις 4 το απόγευμα. Τώρα αρχίζω να καταλαβαίνω τη μελαγχολία πολλών συγγραφέων από τη βόρεια Ευρώπη. Και φυσικά, αν κάποιος πει σε έναν Λιθουανό “μα τι ωραία τα τοπία σας το χειμώνα”, μάλλον θα αντιμετωπιστεί σαν τρελός, ή σαν κάποιος που κοροϊδεύει.

Για το κόστος της ζωής: Εκείνο που είναι απλησίαστο, είναι τα ενοίκια. Προσωπικά, για ένα μικρό διαμέρισμα 40 τ.μ, σοβιετικού στυλ(δυο μικρά δωμάτια, μικρή κουζίνα, μπάνιο και τουαλέτα, όλα πολύ μικρά) πληρώνω σχεδόν 500 €. Αν προσθέσετε και τα μηνιαία κοινόχρηστα(αέριο, ρεύμα, νερό), που είναι άλλα 100 € το χειμώνα(δηλαδή μέχρι τέλος Απριλίου), αντιλαμβάνεστε το κόστος. Το διαμέρισμα είναι, βέβαια, στο κέντρο της πόλης(για να είμαι κοντά στο Πανεπιστήμιο). Ωστόσο, ακόμα και σε απομακρυσμένη συνοικία, παρόμοιο διαμέρισμα δεν νοικιάζεται σε τιμή χαμηλότερη από 350 €. Και αν αναρωτιέστε “μα καλά, και πώς νοικιάζουν οι Λιθουανοί;”, σας υπενθυμίζω πώς ζούσαν επί Σοβιετικής Ένωσης: Όταν το παιδί παντρεύεται, απλούστατα ζει με τον(την) σύζυγο στο σπίτι των γονιών του. Οι οποίοι, είναι τυχεροί, μιας και έχουν δικό τους διαμέρισμα(από τη σοβιετική εποχή). Φυσικά, ένα ερώτημα είναι αν θα μπορούσε οποιοσδήποτε Έλληνας να ζήσει σε αυτές τις συνθήκες: σε διαμέρισμα μέχρι 60 τ.μ., να ζουν δυο οικογένειες. Και όσοι Λιθουανοί έκαναν το λάθος να πάρουν δάνεια από τράπεζες για να αγοράσουν σπίτι, δεν μπορούν να ανταπεξέλθουν πια στις υποχρεώσεις τους-και σύντομα θα αρχίσουν και εδώ οι τράπεζες να κατάσχουν τα σπίτια. Οι τράπεζες είναι ξένες-σουηδικές κυρίως.

Αυτά για τα ενοίκια. Στα υπόλοιπα, το κόστος ζωής είναι(ακόμα) χαμηλό για τα ελληνικά δεδομένα(και για τους ελληνικούς μισθούς). Ας αναφέρω τα τσιγάρα(το πρώτο που μου ήλθε στο μυαλό!!!). Ένα πακέτο Camel κοστίζει 1,5 €. Θα αναφέρω και άλλα προϊόντα στο μέλλον, πάντως σε γενικές γραμμές το κόστος στα προϊόντα είναι στο 40% της ελληνικής τιμής. Και φυσικά, για εμάς και τους μισθούς μας χαμηλά, φανταστείτε όμως για τους Λιθουανούς-όταν ένα νέο ζευγάρι εργαζόμενων, παίρνουν μαζί περίπου 700 € το μήνα.