Το “Πολυτεχνείο” της Λιθουανίας-από την ανθρώπινη αλυσίδα, στην εξέγερση

Σε δυο μέρες, τιμούμε την επέτειο της εξέγερσης του Πολυτεχνείου στην Ελλάδα. Και η Λιθουανία, ωστόσο, έχει το δικό της “Πολυτεχνείο”-με την έννοια της θυσίας για την ελευθερία και ανεξαρτησία.  Αλλά πριν από την ημέρα αυτή, προυπήρξε το γεγονός της “ανθρώπινης αλυσίδας” ή του “Βαλτικού δρόμου” όπως το αποκαλούν οι κάτοικοι των Βαλτικών χωρών:

Στις 23 Αυγούστου 1989, τρία αντιπολιτευόμενα το σοβιετικό καθεστώς κινήματα(λιθουανικό, λετονικό, εσθονικό) διοργανώνουν αυτή την εκδήλωση. Η επιλογή της μέρας είναι συμβολική: συμπληρώνονταν, την ημέρα εκείνη, 50 χρόνια από την υπογραφή του συμφώνου Ρίμπεντροπ-Μολότοφ.

Την ημέρα εκείνη λοιπόν, περίπου 2.000.000 άνθρωποι ενώνουν τα χέρια τους σε μια ανθρώπινη αλυσίδα, που ξεκινά από τον πύργο Gedimino του Βίλνιους(κοντά στον καθεδρικό ναό) και διασχίζει και τις τρεις Βαλτικές χώρες, περνώντας από τη Ρίγα και καταλήγοντας στο κάστρο Toompea του Ταλίν. Συνολικά, η αλυσίδα έχει μήκος περίπου 600 χιλιόμετρα.

 

 

 

 

Το γεγονός αυτό, όπως είναι φυσικό, τιμάται και από τις τρεις Βαλτικές χώρες.  Στην  εικόνα, βλέπετε μια πλάκα που υπάρχει στην πλατεία του καθεδρικού ναού, με τη λέξη “STEBUKLAS”  που σημαίνει “Θαύμα”.

 

 

 

 

 

 

Μετά από εκείνη τη μέρα, ήταν φανερό πως το ποτάμι δεν θα γύριζε πίσω. Ο άνεμος της αλλαγής που φυσούσε σε όλες τις ανατολικές χώρες, φυσούσε έντονα και στη Λιθουανία. Και μάλιστα εδώ ο λαός δεν απαιτούσε απλώς δημοκρατία-αλλά και και ανεξαρτησία.

Τον Ιανουάριο του 1991, ο πύργος της τηλεόρασης δέχεται επίθεση από τον σοβιετικό στρατό: Από τις 11 Μαρτίου του 1990, το κοινοβούλιο της Λιθουανίας (στο οποίο, μετά από εκλογές, πλειοψηφούν οι δυνάμεις της αντιπολίτευσης), ανακηρύσσει την ανεξαρτησία της χώρας. Η Ρωσία αντιδρά με εμπάργκο και με την στρατιωτική επίθεση στον πύργο. Το αποτέλεσμα της επίθεσης: 14 πολίτες νεκροί και 700 τραυματίες. Είναι το “Πολυτεχνείο” της Λιθουανίας. Αλλά τα γεγονότα τρέχουν και η ανεξαρτησία της χώρας (όπως και των άλλων Βαλτικών χωρών) είναι γεγονός. Λίγες μέρες μετά, στις 4 Φεβρουαρίου 1991, η Ισλανδία γίνεται η πρώτη χώρα που αναγνωρίζει το ανεξάρτητο Λιθουανικό κράτος. Και στα τέλη Αυγούστου του 1993, φεύγουν από τη χώρα και τα τελευταία σοβιετικά στρατεύματα.

Η συναγωγή

Το ακαδημαϊκό έτος τελείωσε-οπότε, είμαι σε διακοπές. Ευκαιρία να επισκεφτώ μερικά μουσεία και αξιοθέατα της πόλης.

Στη φωτογραφία, η μοναδική συναγωγή του Βίλνιους. Μέχρι τον Β΄ παγκόσμιο πόλεμο, η πόλη είχε περισσότερες από 100 συναγωγές και μια πολυάριθμη εβραϊκή κοινότητα. Τότε, το Βίλνιους λεγόταν “Η Ιερουσαλήμ της Βαλτικής”. 

Μετά τον πόλεμο, εξαιτίας της γενοκτονίας, είχαν απομείνει πολύ λίγοι Εβραίοι. Έτσι, σήμερα υπάρχει μόνο αυτή η συναγωγή.

Σιγά σιγά, θα παρουσιάσω όλα τα μουσεία και αξιοθέατα που θα επισκέπτομαι.

Νυχτερινή φωτογραφία και ένα συνέδριο

 Σε παλιότερη εγγραφή, είχα γράψει για την εικονιζόμενη λεωφόρο, την κεντρική λεωφόρο Gedimino. Και για το φωτισμένο κτίριο αριστερά είχα γράψει, είναι το αρχοντικό του στρατηγού του τσάρου κατά τους Ναπολεόντειους πολέμους, Δημήτρη Μαύρου, το οποίο σήμερα στεγάζει εμπορικό κέντρο. Εδώ, βλέπετε τη λεωφόρο και το κτίριο σε απογευματινή φωτογράφιση. Την φωτογραφία έβγαλα στις 5 το απόγευμα, ήδη βράδυ εδώ.

Κατά τα άλλα, την Τετάρτη αρχίζει στο Πανεπιστήμιο ένα ετήσιο συνέδριο. Διεξάγεται κάθε χρόνο με συμμετοχή των τμημάτων Κλασσικής Φιλολογίας των Πανεπιστημίων των τριών Βαλτικών χωρών και του Πανεπιστημίου της Αγίας Πετρούπολης. Είναι τριήμερο και με θέμα τις σπουδές κλασσικής φιλολογίας και διεξάγεται σε άλλη χώρα κάθε χρόνο. Απ’ ότι έμαθα, θα παρευρεθούν και καθηγήτριες των πανεπιστημίων οι οποίες μιλούν και διδάσκουν ελληνικά, οπότε θα έχω νέα να σας πω. Ενδιαφέρον ακούγεται.

Στο επανιδείν.

Ιστορικές στιγμές που πλήγωσαν τους Λιθουανούς

Αρκετές μέρες χωρίς εγγραφή. Ήμουν αρκετά απασχολημένος. Ο καιρός έχει χαλάσει, δεν είναι ακόμα βαρύς χειμώνας, αλλά οι θερμοκρασίες κυμαίνονται περίπου στους 12ο-και να βλέπω πως στην Κρήτη είναι ακόμα πάνω από 25ο!!

Στη φωτογραφία, μια επέτειος που γιορτάστηκε στο Πανεπιστήμιο. Τα 400 χρόνια δραστηριοποίησης στη Λιθουανία του τάγματος των Ιησουιτών. Καμιά σχέση με κώδικες Ντα Βίντσι:-) Απλούστατα, το τάγμα ίδρυσε το Πανεπιστήμιο, οπότε διοργάνωσε μια επετειακή εκδήλωση.

Καλά λένε πως μια χώρα τη γνωρίζεις μόνο όταν ζήσεις σε αυτήν αρκετά και αποκτήσεις φιλίες με τους ανθρώπους. Όσοι διαβάζετε το ιστολόγιο από καιρό, θα θυμάστε την απορία μου για το αντιρωσικό μένος και τον άκρατο φιλοαμερικανισμό των Λιθουανών. Ανακάλυψα πρόσφατα πως και στους Λιθουανούς φαίνεται ανεξήγητη η αντιαμερικανική στάση μας. Τελικά, κάθε λαός αντιπαθεί αυτόν που τον έχει ιστορικά πληγώσει.

Στο πανεπιστήμιο, δουλεύοντας με τους φοιτητές την “Αιολική Γη”(έργο που τους αρέσει πολύ και οι ίδιοι ενδιαφέρθηκαν να μελετήσουν σε βάθος), είχαμε μια συζήτηση για την Μικρασιατική καταστροφή και τα τα τραύματα(υλικά αλλά περισσότερο ψυχολογικά) που άφησε στους Έλληνες. Στη συζήτηση αυτή, ενδιαφέρθηκα να μάθω ποιες είναι οι ιστορικές στιγμές που πλήγωσαν τους Λιθουανούς. Και μου είπαν δύο: το 1946, χρονιά που με εντολή του Στάλιν χιλιάδες Λιθουανοί εκτοπίστηκαν στη Σιβηρία, οι περισσότεροι δεν γύρισαν ποτέ. Και το 1991, χρονιά που οι Λιθουανοί ανακηρύσσουν την ανεξαρτησία τους, αλλά σε απάντηση ο ρωσικός στρατός καταλαμβάνει τις κύριες πόλεις της χώρας. Επακολουθούν μαζικές, καθημερινές διαδηλώσεις και συγκρούσεις και δεκάδες πολίτες χάνουν τη ζωή τους, μέχρι τον Σεπτέμβριο εκείνης της χρονιάς, οπότε η Ρωσία αναγνωρίζει την ανεξαρτησία της χώρας. Και τα δυο γεγονότα, όπως βλέπετε, αναφέρονται στη ρωσική κατοχή. Πράγμα που εξηγεί το φόβο των Λιθουανών για τον πανίσχυρο γείτονα. Και χτες, που ο Μεντβέντεφ ανακοίνωσε την εγκατάσταση πυραύλων στο Καλίνινγκραντ(το οποίο απέχει μόλις 300 χιλιόμετρα από εδώ), σε απάντηση για την εγκατάσταση αμερικανικών πυραύλων σε Τσεχία και Πολωνία, ο φόβος αυτός εκφράστηκε πάλι έντονα σε τηλεοπτικές συζητήσεις.

Ωστόσο, μην νομίζετε πως οι Λιθουανοί δεν έχουν κρίση. Και στα γεγονότα του Καυκάσου, μόνο μια μικρή μερίδα φανατικών διαδήλωνε. Οι περισσότεροι δεν είχαν πρόβλημα να πουν πως την κρίση δημιούργησε ο πρόεδρος της Γεωργίας. Ίδια και η αντιμετώπισή τους για τις εξελίξεις στις ΗΠΑ. Είναι (στην πλειοψηφία τους) εναντίον του πολέμου στο Ιράκ, υποστήριζαν τον Ομπάμα-αν έβαζε υποψηφιότητα εδώ θα έπαιρνε πάνω από 90%. Ελπίζουν πως αυτός θα σταματήσει τον πόλεμο στο Ιράκ και θα βρει έναν τρόπο συνεννόησης με τη Ρωσία. Έχουν τόσο μεγάλα και πιεστικά προβλήματα καθημερινότητας να επιλύσουν, που δεν επιδιώκουν όξυνση των σχέσεων με τη Ρωσία. Φυσικά, ουδέποτε πρόκειται να γίνουν φιλο-Ρώσοι. Όπως είπα, οι άσχημες στιγμές της ιστορίας τους συνδέονται με τους Ρώσους και την κατοχή απ’ αυτούς. Προσθέστε και την έμμεση απαγόρευση της χρήσης της γλώσσας τους για χρόνια(πιο πολύ χρησιμοποιούνταν η ρωσική) και θα καταλάβετε. Σήμερα, οι νέοι κάτω των 30 ετών, δεν γνωρίζουν(ή ελάχιστα γνωρίζουν) ρωσικά. Στα σχολεία διδάσκονται σαν πρώτη ξένη γλώσσα τα αγγλικά και σαν δεύτερη τα γερμανικά. Και αν κάποιος ξένος (όπως εγώ) ζει μόνιμα στη χώρα τους, δεν τον εκτιμούν αν δεν προσπαθήσει να μάθει τη γλώσσα τους. Πράγμα που εξηγεί γιατί ξεκινώ μαθήματα Λιθουανικών:-)

Και άλλη μια φωτογραφία. Το Υπουργείο Στρατιωτικών της χώρας. Δίπλα στο Προεδρικό μέγαρο και το Πανεπιστήμιο. Στο επανιδείν!

Μια μικρή χώρα και η αγάπη για τις ξένες γλώσσες

Το Βίλνιους δεν είναι καμιά τεράστια πόλη. Έχει μόλις 500.000 κατοίκους.  Βέβαια, αναλογικά με το συνολικό πληθυσμό της χώρας, είναι μεγάλη. Η Λιθουανία έχει μόλις 3.000.000 πληθυσμό. Άρα το Βίλνιους έχει το 1/6 του πληθυσμού. Είναι όμως μια πανέμορφη πόλη, με κτίρια άριστα διατηρημένα, με πάρκα και κήπους, με παιδικές χαρές και αθλητικούς χώρους. Η φωτογραφία της εκκλησίας, δείχνει πως όλα τα κτίρια, ανεξαρτήτως χρήσης, είναι άριστα διατηρημένα.

Σήμερα στο Πανεπιστήμιο, η κοσμήτορας του τμήματος κλασσικής φιλολογίας(η οποία επί τη ευκαιρία διδάσκει αρχαία ελληνικά, αλλά δεν γνωρίζει καθόλου τα νέα ελληνικά), μου είπε μια φράση που με βοήθησε να σκεφτώ καλύτερα κάτι που έγραψα σε προηγούμενη εγγραφή, σχετικά με τη ρωσοφοβία των Λιθουανών. Μου είπε: “Μέχρι πρόσφατα για δεκάδες χρόνια είχαμε σκυμμένο κεφάλι. Μόλις πρόσφατα σηκώσαμε το κεφάλι μας και νιώθουμε υπερήφανοι”. Το καμπανάκι δεν χτυπά μόνο για τους Ρώσους. Και οι Πολωνοί υπήρξαν κατακτητές της χώρας για πολλές δεκαετίες.

Το έγραψα πάλι: Είναι εκπληκτικό αυτό που συμβαίνει με την αγάπη των Λιθουανών για την εκμάθηση ξένων γλωσσών. Είμαι σίγουρος πως, τα επόμενα χρόνια, η Λιθουανία θα κατέχει την πρώτη θέση πολιτών με άριστη γνώση ξένων γλωσσών. Αυτό καλλιεργείται από τα γυμνάσια, όπου στους μαθητές προσφέρονται προς διδασκαλία τα γερμανικά, τα αγγλικά, τα γαλλικά, τα ρωσικά και συνεχίζεται στο Πανεπιστήμιο, όπου ο πρωτοετής φοιτητής υποχρεωτικά δηλώνει μια ξένη γλώσσα, την οποία θα διδαχτεί για τέσσερα χρόνια σαν υποχρεωτικό μάθημα, με βαθμολογία και μπορεί, αν θέλει, να διαλέξει και άλλη γλώσσα σαν μάθημα ελεύθερης επιλογής. Και οι προσφερόμενες γλώσσες, όπως έγραψα πάλι, είναι πολλές: ελληνικά, ρωσικά, τουρκικά, ισπανικά, γερμανικά, αγγλικά, γαλλικά, κινεζικά. Πόσες προσφέρονται στα δικά μας Πανεπιστήμια;

Και το αποκορύφωμα: μια φορά την εβδομάδα, πηγαίνω στο Κάουνας, μια πόλη που βρίσκεται 90 χιλιόμετρα από το Βίλνιους. Εκεί ζει μια οικογένεια Έλληνα, παντρεμένου με Λιθουανή, με τρία παιδιά. Σκεφτήκαμε με τον Έλληνα πατέρα να προτείνουμε στη Διευθύντρια του δημοτικού σχολείου όπου πηγαίνει ο γιος του, να δει αν υπάρχουν παιδιά Λιθουανών στο σχολείο που θάθελαν να μάθουν ελληνικά. Και τι νομίζετε πως έκανε; Δημοσίευσε στην ιστοσελίδα των Δημοτικών σχολείων του Κάουνας την είδηση και επικράτησε πανικός! Σε σημείο που μάλλον θα χρειάζεται να πηγαίνω στο Κάουνας δυο φορές την εβδομάδα.

Τι να πω; Απλώς εύχομαι, έστω και μια φορά, κατά τύχη, να διαβάσει την εγγραφή αυτή κάποιος από το ΥΠΕΠΘ. Για να καταλάβει πόσοι Έλληνες εκπαιδευτικοί θα μπορούσαν να αποσπαστούν στη Λιθουανία, αν τους δίνονταν στοιχειώδεις παροχές αξιοπρεπούς διαβίωσης-και όχι επιμίσθιο 760€ το μήνα!

Η ελληνική παρουσία και ο ποταμός

Και στο Βίλνιους είναι έντονη η ελληνική παρουσία, ιδιαίτερα στα χρόνια της τουρκοκρατίας στην Ελλάδα, όταν πολλοί Έλληνες έφυγαν από την Ελλάδα. Στο κέντρο της παλιάς πόλης του Βίλνιους, υπάρχουν αρχοντικά κτισμένα από Έλληνες. Στη φωτογραφία, το αρχοντικό που έχτισε ο Δημήτριος Μαύρος, στρατηγός του ρωσικού στρατού. Κατά την υποχώρηση του Ναπολέοντα από τη Ρωσία, ο Μαύρος με τη στρατιά του, καταδιώκοντας τον εισβολέα, έφτασε στο Βίλνιους. Και έχτισε δυο αρχοντικά. Το ένα, της φωτογραφίας, χρησιμοποιείται σήμερα για καταστήματα και γραφεία, αλλά έχει διατηρηθεί όπως αρχικά κατασκευάστηκε.

Ο ποταμός Νέρις, που διασχίζει την πόλη.  Οι Λιθουανοί αρέσκονται να ψαρεύουν και να κάνουν πικ νικ στις όχθες του.